Πραγματικά δεν έχω ιδέα πως να καταλήξω εκεί που θέλω να το πάω. Θα προσπαθήσω παρόλα αυτά να μεταφέρω πραγματικές προβληματικές καταστάσεις που ζούμε, οι λύσεις στις οποίες μπορεί να είναι εξαιρετικά πολύπλοκες, αλλά μπορεί εν τέλει να αποδειχθεί οτι υπάρχουν και πιο απλοί τρόποι για να τις προσεγγίσουμε!
Η σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα μοιάζει με ένα καλοκουρδισμένο, σαδιστικό ψυχολογικό πείραμα. Ζούμε σε μια χώρα όπου, αν ανοίξεις την τηλεόραση ή χαζέψεις τους «οικονομικούς γκουρού» στο ίντερνετ το 2026, θα ακούσεις για ρεκόρ ανάπτυξης, για επενδυτικές βαθμίδες και για μια οικονομία που «πετάει». Όταν όμως κλείσεις την οθόνη και κοιτάξεις το πορτοφόλι σου, το ενοίκιο που καταπίνει τον μισθό σου και το σούπερ μάρκετ που μοιάζει με κοσμηματοπωλείο, νιώθεις ότι πνίγεσαι. Παθαίνεις Γνωστική Ασυμφωνία. Δεν μπορείς να συνδέσεις την εικόνα της «πλούσιας χώρας» με το άδειο σου ψυγείο και τα δυο χιλιάρικα που έχεις στην τράπεζα.
Πώς φτάσαμε στο σημείο η προβαλλόμενη, εικονική ευημερία να συγκρούεται τόσο βίαια με τη δική μας, βιωμένη εξαθλίωση; Για να καταλάβουμε αυτή την απόλυτη παράνοια, πρέπει να πάμε πίσω, στο 1980. Ας το πάρουμε ως σημείο μηδέν για λόγους ευκολίας.
Τότε που το κράτος αποφάσισε να παίξει τον ρόλο του «παντοδύναμου, παρόχου γονέα». Η ελληνική κοινωνία, βγαίνοντας από τα δύσκολα χρόνια της χούντας, διψούσε για λεφτά, κατανάλωση και βόλεμα. Το βιοτικό επίπεδο εκτοξεύτηκε. Όχι όμως επειδή παράγαμε κάτι αξιόλογο, αλλά επειδή ο δανεισμός πήγε στο θεό. Εκείνη την περίοδο υπογράφτηκε το πιο ανήθικο, σιωπηλό συμβόλαιο στην ιστορία μας: η τότε γενιά αποφάσισε να κάνει το πάρτι της ζωής της, βάζοντας υποθήκη τη δική μας ζωή.
Σκέψου το λίγο. Αρκούσε τότε να δουλεύει ο μπαμπάς μια δουλειά, ας πούμε μπογιατζής, με ένα απολυτήριο λυκείου και χωρίς ξένες γλώσσες -που μεταξύ μας, σε πολλές περιπτώσεις ούτε κάν ελληνικά- και αυτό έφτανε για να θρέψει έξι στόματα, να χτίσει σπίτι, να πάρει αμάξι, να χτίσει εξοχικό και να είναι κάθε βράδυ στα μπουζούκια και να πετάει λουλούδια και να σπάει πιάτα. Ήταν η εποχή της μαγικής αφθονίας. Δανείζονταν συστηματικά για να καταναλώνουν, ξέροντας (ή αδιαφορώντας) ότι όταν το κράτος δανείζεται, δεν βάζει υποθήκη μια αφηρημένη έννοια. Βάζει υποθήκη τη μελλοντική του ικανότητα να εισπράττει φόρους. Δηλαδή, βάζει υποθήκη εσένα. Οι δανειστές έδωσαν τότε τα δισεκατομμύρια, ξέροντας ότι ο σημερινός 20ρης, 30άρης και 40άρης θα δουλεύει σαν σκλάβος για να τα ξεπληρώσει. Μέσα σε όλο αυτό το πανηγύρι, ο κόσμος έμεινε βολικά απαθής. Ακόμα κι όταν φαινόταν ότι η οικονομία καταρρέει, ότι τα λεφτά τυπώνονταν αέρα πατέρα ρίχνοντας την αξία του νομίσματος, κανείς δεν μίλησε. Τραβούσαν από την πιστωτική κάρτα του μέλλοντος, αδιαφορώντας αν τον λογαριασμό θα τον πλήρωναν τα αγέννητα παιδιά τους.
Και ο λογαριασμός ήρθε!
Και φτάνουμε στο σήμερα. Σήμερα μπορεί να μιλάς τρεις γλώσσες, να έχεις πτυχία, να έχεις εκπαιδευτεί σε πολύπλοκα εργαλεία, να είσαι ένας εξειδικευμένος επαγγελματίας, και να μη νιώθεις καμία απολύτως σιγουριά για το μέλλον σου. Ακόμα και καλά να είσαι συγκριτικά με τον περίγυρό σου, θα το σκεφτείς πάρα πολύ καλά για να κάνεις 1 παιδί. Ακόμα κι αν το αποφασίσεις θα κρύβεται παντα στο μυαλό σου οτι υπάρχει και ένα μικρό ρισκο. Δεν το συζητάμε για αγορά σπιτιού. Ανέκδοτο. Πληρώνεις 24% ΦΠΑ, όχι για να φτιαχτούν νοσοκομεία και υποδομές, αλλά για να πληρωθούν οι τόκοι από τα δανεικά των περασμένων δεκαετιών.
Και κάπου εδώ ξεκινάει η απόλυτη, εξοργιστική ειρωνεία.
Πόσο τεράστιο οξύμωρο είναι το να έχουν ζήσει στις πλάτες σου οι σημερινοί 60άρηδες-70άρηδες, και να έχουν το θράσος να σου κουνάνε και το δάχτυλο; Τους βλέπεις στα οικογενειακά τραπέζια να λένε ότι «η σημερινή νεολαία δεν δουλεύει» ή «εμείς φτύσαμε αίμα». Σήμερα, που γίνονται εξώσεις από τα σπίτια για τα κόκκινα δάνεια που οι ίδιοι πήραν για να αγοράσουν τζιπάρες και διακοπάρες, αρνούνται ακόμα να κάνουν αυτοκριτική. Φταίνε οι ξένοι, φταίνε οι τράπεζες, φταίνε οι νέοι που πίνουν καφέ. Ποτέ οι ίδιοι! Ακόμα πάντως δεν έχουν βγάλει το σκασμό…έτσι απο λίγη τσίπα.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Η απάντηση κρύβεται στον Μηχανισμό της Προβολής (Projection). Το να κάνει ένας 65άρης σήμερα την αυτοκριτική του, σημαίνει ότι πρέπει να κοιτάξει τον καθρέφτη και να πει: «Εγώ κατέστρεψα το μέλλον του παιδιού μου για να περάσω καλά». Επειδή ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν αντέχει τόσο τεράστιο βάρος ενοχής, διαστρεβλώνει την πραγματικότητα και ρίχνει το φταίξιμο στο θύμα. Έτσι, νιώθει ψυχικά ασφαλής.
Και το χειρότερο; Έχουν ενεργό ρόλο στο μέλλον μας. Ψηφίζουν με μοναδικό κριτήριο τη νοσταλγία ή τον φόβο μήπως κοπεί η σύνταξή τους κατά 50 ευρώ. Αδιαφορούν αν η επιλογή τους θα διαλύσει την παιδεία για τα επόμενα 30 χρόνια, γιατί απλά δεν θα είναι εδώ για να το ζήσουν. Οπότε, γεννιέται ένα απολύτως λογικό ερώτημα: Σε ένα καράβι, αν οι παλαιότεροι ετοιμάζονται να κατέβουν στο επόμενο λιμάνι, είναι λογικό να αποφασίζουν αυτοί για την πορεία, αφήνοντας αυτούς που θα ταξιδεύουν για άλλες 5 δεκαετίες να παλεύουν με τη φουρτούνα χωρίς εφόδια;
Το αποτέλεσμα όλης αυτής της τοξικότητας είναι το Fight or Flight (Μάχη ή Φυγή). Οι νέοι που δεν αντέχουν το θέατρο του παραλόγου, φεύγουν στο εξωτερικό. Αλλά υπάρχει δυστυχώς και η άλλη όψη: το ρήγμα μέσα στη δική μας γενιά. Οι νέοι που στηρίζουν αυτό το σάπιο αφήγημα γιατί είναι οι ήδη βολεμένοι. Τα σύγχρονα κομματόσκυλα και οι κληρονόμοι των «έτοιμων» που χτίστηκαν πάνω στη φούσκα. Αυτό λέγεται Ορθολογοποίηση του Προνομίου (Privilege Rationalization). Για να μη χάσουν το βόλεμα, πείθουν τον εαυτό τους ότι όποιος δεν τα καταφέρνει είναι απλά τεμπέλης.
Και πώς μας πείθουν τελικά ότι η οικονομία πάει καλά; Μπορώ να το εξηγήσω με ένα παράδειγμα. Σκέψου το κράτος σαν μια τεράστια αποθήκη. Στο τέλος της χρονιάς, το λογισμικό δείχνει ότι η αξία της αποθήκης αυξήθηκε κατά 20%. Ο κόσμος πανηγυρίζει. Αν όμως μπεις μέσα, θα δεις ότι αυτή η αξία ανέβηκε επειδή η διοίκηση αγόρασε 10 πανάκριβα μηχανήματα για τη βιτρίνα. Την ίδια στιγμή, τα ράφια με τα αναλώσιμα –τις βίδες και τα εργαλεία που χρειάζεται ο απλός μηχανικός για να βγάλει τη βάρδιά του– είναι άδεια. Η συνολική αξία πέταξε, αλλά ο εργαζόμενος βούλιαξε.
Αν δεις την οικονομία σαν ένα δίκτυο σωληνώσεων, αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια είναι ότι έχουν μπει βαλβίδες που επιτρέπουν στο χρήμα να ρέει μόνο προς τα πάνω. Όταν η οικονομία «πάει καλά», τα επιπλέον κέρδη δεν γίνονται αυξήσεις μισθών ή καλύτερες συνθήκες για τους πολλους αλλά για αυτούς τους »10» που εκτοξευουν το ΑΕΠ, γίνονται μερίσματα για τους μετόχους των μεγάλων εταιριών…σίγουρα πάντως εσύ δεν βλέπεις διαφορά προς το καλύτερο.
Όταν λοιπόν σε βομβαρδίζουν ότι όλα πάνε περίφημα, παθαίνεις Γνωστική Ασυμφωνία. Δεν ταιριάζει η «πλούσια χώρα» με το άδειο ψυγείο. Και τότε πέφτεις θύμα του Συστημικού Gaslighting: σε χειραγωγούν να πιστέψεις ότι η δική σου φτώχεια είναι αποκλειστικά δικό σου λάθος. Νιώθεις ενοχές, άγχος, κατάθλιψη.
Το άγχος μας όμως δεν είναι σημάδι αδυναμίας. Είναι η φυσιολογική αντίδραση ενός υγιούς οργανισμού σε ένα άρρωστο, στημένο περιβάλλον.
Ποια είναι η λύση;
Πρακτικά εύκολη, μα υπαρξιακά η πιο δύσκολη. Η λύτρωση ξεκινά τη στιγμή που θα σταματήσουμε να ψάχνουμε την απάντηση εκεί που μας πλασάρουν να την βρούμε. Έχουμε πνιγεί στη ματαιοδοξία, την αυταρέσκεια και τον θόρυβο. Ψάχνουμε τη σωτηρία μας στην «αυτοβελτίωση» και στο να βγάλουμε περισσότερα λεφτά!
Πρέπει να κλείσουμε τα σαχλά βίντεο στο TikTok, να σβήσουμε τα πρωινάδικα, να σταματήσουμε να ασχολούμαστε με τα ζώδια, τους μάγειρες και το ποδόσφαιρο. Αυτά είναι τα ψηφιακά ηρεμιστικά μιας μάζας που αρνείται να σκεφτεί.
Αν θέλουμε να σταθούμε στα πόδια μας, πρέπει να τα βρούμε ξανά με τα βιβλία. Με την τέχνη, με το θέατρο, με τη βαθιά, αληθινή μουσική. Να διαβάσουμε τα κλασικά αριστουργήματα. Ένας διάλογος του Πλάτωνα, μια σελίδα του Ντοστογιέφσκι, του Καμύ ή του Σοπενχάουερ έχει να σου προσφέρει πολλά περισσότερα από ένα βιβλίο αυτοβελτίωσης που έγραψε ένας τύπος σε τέσσερις μήνες για να βγάλει εκατομμύρια.
Όταν διαβάζεις τους μεγάλους στοχαστές, το μυαλό ανοίγει. Βλέπεις πίσω από το gaslighting. Αντιλαμβάνεσαι τη θέση σου στον κόσμο, κατανοείς τα κίνητρα των ανθρώπων, θωρακίζεις τον ψυχισμό σου απέναντι στη χειραγώγηση. Τα βιβλία τα λένε όλα. Ήταν πάντα εκεί. Εμείς απλώς, μέσα στη φασαρία της εποχής, ξεχάσαμε πώς να τα ανοίγουμε.
Psychanic
psychanic.com 
Σχολιάστε